bề tôi
Định nghĩa
- Danh từ:
- Người dưới quyền, người phục vụ hoặc phụ thuộc vào một người có địa vị cao hơn, đặc biệt là trong quan hệ với vua chúa thời phong kiến: Từ này dùng để chỉ thần dân, thuộc hạ hoặc người phụ thuộc, thể hiện sự phục tùng và trung thành.
- Cách xưng hô khiêm nhường của bản thân đối với người trên (cách nói cũ): Trong văn chương hoặc lối nói cổ, từ này có thể được dùng để tự xưng một cách khiêm tốn khi nói chuyện với bề trên.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Nhà vua luôn được các bề tôi trung thành bảo vệ. (Nhà vua luôn được những người dưới quyền trung thành bảo vệ.)
- Trong thư gửi quan lớn, ông ấy tự xưng là "bề tôi". (Trong thư gửi quan lớn, ông ấy tự xưng là "kẻ dưới" một cách khiêm nhường.)
Các cách sử dụng nâng cao
"bề tôi trung thành": cụm từ nhấn mạnh lòng trung thành tuyệt đối của người dưới quyền.
- Vị tướng ấy là một bề tôi trung thành của triều đình. (Vị tướng ấy là một thần dân hết mực trung thành của triều đình.)
"tư cách bề tôi": chỉ thái độ, phẩm cách của một người thuộc hạ.
- Ông ta luôn giữ đúng tư cách bề tôi trước mặt chủ nhân. (Ông ta luôn giữ đúng phẩm cách của kẻ dưới trước mặt chủ nhân.)
Biến thể và từ gần giống
Bầy tôi (danh từ): Một biến thể cách nói khác của "bề tôi", cùng nghĩa.
- Bầy tôi xin tâu bệ hạ. (Kẻ dưới xin tâu lên bệ hạ.)
Thần dân (danh từ): Chỉ người dân dưới quyền cai trị của vua, nghĩa rộng hơn và trang trọng hơn.
- Thuộc hạ (danh từ): Người dưới quyền, người phục vụ cho một thủ lĩnh hay cấp trên.
- Tôi tớ (danh từ): Người phục vụ, người hầu, thường mang sắc thái thân mật hoặc khiêm nhường hơn.
Từ đồng nghĩa
- Kẻ dưới: Cách nói chỉ người có vị trí thấp hơn.
- Bầy tôi: Như trên.
- Tôi con: Cách xưng hô khiêm nhường (thường dùng trong văn chương cổ).
Lưu ý sử dụng
- Từ "bề tôi" mang sắc thái cổ xưa, thường xuất hiện trong văn chương, sử sách, hoặc các bối cảnh nói về thời phong kiến. Trong giao tiếp hiện đại, ít khi được sử dụng trực tiếp, trừ trong các ngữ cảnh mang tính ẩn dụ, văn học hoặc lịch sử.
- Khi dùng để tự xưng, nó thể hiện sự khiêm tốn, hạ mình một cách cực kỳ, phù hợp với các quan hệ có khoảng cách địa vị rất lớn theo quan niệm xưa.